مهندسی تکنولوژی مکانیزسیون کشاورزی مشهد
مطالب علمي دانشجويان رشته مهندسي تكنولوژي مكانيزاسيون كشاورزي گرايش زراعي وباغي  

                                                    واحد جهاد كشاورزي خراسان رضوي

شناخت فناوري درسطوح مختلف زراعت و باغباني

استاد  مدرس :دكتر ظريف

تهيه كننده : حيدر علي موفق

 

 

دانشگاه علمي كاربردي مركز جهاد كشاورزي خراسان رضوي

 

 

فصل اول :

منبع : زمينه تكنولوژي ( ارزيابي تكنولوژي براي استفاده مديران ) مولف ارسنت براوان – ترجمه محمد زنجاني – سازمان مديريت صنعتي

سرفصل ها :

1-     تعاريف مربوط به تكنولوژي

2-     سطوح مختلف مربوط به تكنولوژي

3-     ارزيابي

4-     اشتغال

5-     تكنولوژي مناسب – تكنولوژي مناسب باتوجه به نظام بهره برداري

6-     شاخصهاي مهم در تناسب ماشين با مزرعه

7-     خاك ورزي حفاظتي

8-     فناوري نوين

9-     تسطيح اراضي ( ليزري )

10-  سنسورها در كشاورزي

تكنولوژي :

 تعريف : تكنولوژي به معني كاربرد سيستماتيك علم يا ساير دانش هاي سازمان دهي شده براي وظايف عملي .

تكنولوژي : محصولات ساخت بشر كه انسان از آنها براي دسترسي به هدف هاي خود و دانش مورد نياز براي توليد و بكار گيري آنها استفاده ميكند كه اين تكنولوژي هميشه شامل مصنوعات ساخت بشر به عنوان سخت افزار و دانش به عنوان نرم افزار مي باشد

محصولات ساخت بشر ---- دسترسي به هدفهاي خود ------ مصنوعات ساخت بشر ( سخت افزار ) دانش ( نرم افزار )

طبقات تكنولوژي :

1-     اسباب تكنولوژي : ساخته هاي ملموس ساخت بشر است كه براي رسيدن  به اهداف خاص استفاده ميشود با اين واژه ها براي ابزار و تجهيزات ازقبيل چكش ها و گاو آهن ها و غيره  بكار مي بريم

2-     تجهيزات اندازه گيري و ابزار كنترلي : ازقبيل ميكرومترها – ترمومتر ها و فشار سنج ها

3-     ابزار و تجهيزاتي كه از انرژي براي دسترسي به يك اثر فيزيكي استفاده ميكنند  مانند يخچالها ،گرم كننده ها ، تهويه متبوع و كوره ها

4-     موتورها: مثل اتومبيل ها و لوكومتوها و هواپيماها

5-      ابزار: كه براي اثر گزاري استفاده ميشود  از نگاه اول فيزيكي نيستند اين طبقه شامل تمام ابزارهاي است كه در تكنولوژي اطلاعات و ارتباطات و نيز در وسايل سرگرمي مانند : كامپيوتر ، تلفن ، ويدئو استفاده ميشود

6-     ماشين ها : نوعي از انرژي را به حركت مكانيكي تبديل ميكنند و مانند پمپ آب ، نقاله ها و رباتها

7-     ساختمانها و سازه ها

8-     تكنولوژي هاي فرايندي ، تكنولوژي هاي داروئي ، تكنولوژي هاي شيميايي ، غذائي

 

شاخص هاي مكانيزاسيون كشاورزي :

1-     درجه (درصد استفاده از ماشين در عمليات كشاورزي )

2-     سطح  مقدار توان مودجود در واح سطح                                                       hp/ha   هكتار

hp.hr

 


3-    

ha

ظرفيت  اسب بخار موجب انرژي                 

 

4-     توان اجرائي ( برحسب هكتار )

تعداد تراكتور* فرصت زماني موجود

اگر در منطقه اي بار يانجام عمليات خاكورزي و كاشت تعداد 300 دستگاه تراكتور در اختيار باشد و ساعات در اختيار براي انجام عملياات 7000 ساعت باشد توان اجرائي منطقه چقدر خواهد بود

زمان لازم براي تهيه يك هكتار

                                                                                      هكتار = --------------------   = توان اجرائي هكتار 

خاكورزي شخم      2

3000*7000

ديسك                     2

5/7

ماله                          2                                                            هكتار 280.000=  -----------------

خطي كار                 5/1 جمعا 5/7 

                                                                                                                                46%=600000/280000=ضريب بهره وري از تراكتور

                                                                                                                                                                                                                                               

سيستم هاي تكنولوژي :

                 مجموعه هاي پيچيده از وسايل و ساخته هاي دست بشر كه مقاصد خاص را دنبال مي كنند : مثل انرژي اتمي – سيستم راه آهن

نوآوري تكنولوژي : يكي از ويژگيهاي تكنولوژيكي تغيير آن است ، يعني تكنولوژي هرگز  ساكن نمي ماند و به تعادل هم نمي رسد

دو دليل باعث ثابت نماندن تكنولوژيكي است .

1-     منطق دروني علم و تكنولوژي : يعني تكنولوژي هرگز آن قدر كامل نيست كه نتوان آن را بهبود بخشيد و دانش جديد تكنولوژي هاي احتمالي نو را در پي خواهد داشت

2-     اقتصاد : تكنولوژيهاي سلاحي است براي توسعه اقتصادي است اين تكنولوژي ها فعاليت اقتصادي را گسترش ميدهند كارائي را بهبود داده با توليد ثروت را افزايش مي دهند

درحقيقت تئوريهاي كه موجود در رشد اقتصادي بر افزايش بهره وري ناشي از سرمايه گزاري براي ماشين آلات جديد تاكيد دارند تغييرات تكنولوژي به دو صورت انجام مي گيرد

1-     عملكرد بالا : يعني سرعت بالا تر ، ظرفيت بيشتر ، بهبود در اثر بخشي هزينه ها ، كارائي بالاتر ،قابليت اعتماد بالاتر ، كاهش ارضاء خواسته ها بالقوه و همواره رو به افزايش انسانها ، تلاش هاي نيروي انساني به راحتي بيشتر و درجه اتوماسيون بالاتر

2-     تكنولوژي وظايف بسيار زيادي را در مقايسه با انسان انجام داده و دامنه فعاليت هاي انسان را گسترش ميدهد . ماشين لباس شوئي با يك ماشين حساب جيبي كارهايي را انجام مي دهند كه قبلا بدون كمك تكنولوژي دست نيافتني بودند

فرق بين نوآوري تكنولوژيكي واختراع :

اختراع يك ايده تكنولوژيكي تازه است كه لزوما به توليد و بازار نيازي ندارد

و نوآوري تكنولوژيكي يك تكنولوژي جديد يا بهبود يافته و يا محصول يك تكنولو ژي است كه براي بازار تجاري بوجود مي آيد

جلسه دوم 11/12/89

1-     نوآوري هاي افزايش : اين نوع آوري مستلزم تغيير اساسي در تكنولوژي نيستند آنها بطورمداوم در تمام تكنولوژيها اتفاق مي افتند ولزوما نتيجه تحقيقات و توسعه نمي باشد بلكه حاصل طرحي مجدد و طرحي محصول جديدي هستند باهدف رفع نقاط ضعيف ويا دسترسي به يك ايده خوب انجام ميشود

2-     نوآوري هاي ريشه اي : اين نوع آوري ها مستلزم تكنولوژي هاي جديد يا ايده هاي علمي هستند يا معمولا حاصل فعاليتهاي سنجيده تحقيق و توسعه هستند نايلون و ترانزسيتور نمونه هاي از اين طبقه بندي ميباشد ( مثال : GPS و ماهواره هاي مرتبط با كشاورزي)

3-     تغييرات سيستم تكنولوژي : اين نوع از تغيير بر اساس چندين نوآوري افزايش و ريشه اي است و برروي بيشتر يك صنعت اثر گذار است اين تغيير باعث ارتقاء يك سنجش صنعتي ميشود و علاوه بر تغيير تكنولوژيكي موجب تغيير سازماني و مديريتي ميشود

4-     انقلاب تكنولوژيكي : از مهمترين خصيصه هاي اين نوع تغيير تكنولوژي تاثيرات نفوذ كننده بر تمامي بخشهاي اقتصادي اين انقلاب به چهار مرحله تقسيم ميشود

1-     نوآوري در نساجي و نيروي بخار 1770-1830

2-     راه آهن و توليد فولاد 1830-1880

3-     برق و موتورهاي درون سوز و صنايع شيميائي 1880-1940

4-     صنايع دارويي ، پلاستيك و تلويزيون – الكترونيك 1940-1980

5-     تكنولوژي – اقتصادي : ميكرو الكترونيكي ، نانو- بيو تكنولوژي

تقسيم ديگري در نوآوري مطرح است بنام :

1-     نوآوري در فرايند: شامل توسعه ماشين آلات جديد فرآينده هاي جديد توليد است و يا وارد كردن روشهاي جديد توليد به داخل شركت است حتي اگر روشهاي خريداري شده تماما جديد نباشد

2-     منظور از نوآوري در محصول ارائه محصول جديد يا بهبود اساسي محصول موجود براي مصرف نهايي است

مراحل توسعه يك نوآوري:

1-     ايده يا اختراعي كه از يك فرآيند انتخابي بوجود ميآيد

2-     توسعه كه ممكن است حاصل فعاليتهاي تحقيق و توسعه اي عظيم باشد

3-     نمونه اوليه  كه ممكن است نياز به تحقيقات بيشتري داشته باشد

4-     توليد كه ممكن است سرمايه گذاري زياد و فعاليتهاي تحقيقاتي زياد تري داشته باشد

5-     بازاريابي گسترش

طبقه بندي تكنولوژي:

1-   بر اساس توانائيها:

ü     تكنولوژي كاربر

ü     تكنولوژي تعمير و نگهداي

ü     تكنولوژي كپي سازي و اقتباس

ü     مونتاژ

ü     طاحي ساخت

ü     تحقيقات پايه

2-   بر اساس مبدا تكنولوژي   ال – تكنولوژي وارداتي   ب – بومي و سنتي  ج – تركيبي

3-   طبقه بندي بر اساس كاربري و سطمايه بري  : الف -كاربر ب – سرمايه بر  ج – خنثي

4-   بر اساس طول عمر : الف تكنولوژي در مرحله عرصه  ب – تكنولوژي در مرحله انتشار ج – تكنولوژي در مرحله اشباع شدن  ه – تكنولوژي در مرحله تنزل و نسوخ شدن

5-   بر اساس ماهيت : الف سخت افزار ب- نرم افزار

تكنولوژيها در عرصه كشاورزي :

?    تكنولوژي مادي : در عرصه كشاورز در اين مفهوم دانش در قالب محصولات تكنولوژي نظير ابزار تجهيزات مواد شيميائي و زراعي گونه هاي گياهي اصلاح شده يا پيوندي اصلاح نژاد حيوانات وانواع واكسن ها بروز مي آيد

?    تكنولوژي مبتني بر دانش : موضوعاتي هم چون دانش فني مهارتهاي مديريتي و ديگر امور مورد نياز كشاورزان براي كسب موفقعيت در فرآيند توليد محصولات زراعي يا دامي رادر برميگيرد

برهه هاي تاريخي در توسعه استفاده از ماشين وابزار :

1-   بكار گيري بيل و نيروي انساني در كشاورزي : اين برهه تا زمان پيدايش مكانيزم چرخ دندانه دار ادامه يافت مشخصه اين دوره استفاده از وسايل اوليه و ساده و بعد ها استفاده از قدرت دام براي خراشيدن زمين ميباشد

2-   دوره چرخه دندانهدار : افزايش قدرت انسان و دام در اين دوره باپيدايش چرخ دندانهدار اثر نيروي انسان و دام چند برابر شد از اهرم ها و قرقره ها ونيز چرخ درجهت تسهيل كار استفاده شد( شامل تغير جهت نيرو، كاهش نيروي محرك لازم ،افزايش سرعت ) در اين دوره ادوات زيادي از قبيل ، دروگرها ، خرم كوبها اوليه وغيره اختراع شد.

3-   دوره موتور : اولين تحول اين دوره استفاده از ماشين بخار براي شخم زدن ( مشكل سنگيني وزن مشاين بخار ) در سال 1887 نيگلاس اتوموتور 4 زمانه نفتي اختراع شد و 1892 ژدولف ديزل موتور ديزلي را اختراع كرد و سال 1900 ورود اولين تراكتور بنزيني

4-   دوره تكامل و پيشرفت : در تاريخ مكانيزاسيون 60 تا 70 سال اخير دوره تكامل يا پيشرفت گويند چون كليه عمليات كشاورزي مكانيزه شده و بازده كار انساني به حداكثر رسيده از اين پس بايستي طراحي هاي بهتر ماشين هاي كشاورزي صورت بگيرد تا كابرد آسان تر ، قيمت مناسبتر ، و ادوات تكميل تر و راحتي كار اپراتور تامين شود

وضعيت تكنولوژي در كاربرد ابزار و ماشين در عمليات كشاورزي :

1-   تكنولوژي ابزار دستي : تنها قدرت مورد استفاده قدرت انسان بوده كارها بسيار سخت و طاقت فرسا بوده لذا اقتصاد خود مصرف يا معيشتي ها كم بود و هر كشاورز مي توانست بيشتر از غذاي خود و خانواده اش را تامين كند .

2-   تكنولوژي ادوات دنباله بند ( دامي ): در اين مرحله انسان خصوصا در مرحله خاك ورزي حمل و نقل و جدا كردن دانه از غلات از ادوات دنباله دار دامي استفاده كرد

3-   تكنولوژي نيروي مكانيكي : با اختراع موتور صورت گرفت تراكتور ها و ماشين ها خود گردان وارد سيستم كشاورزي شدن بطوريكه كارها درمدت زمان كمتر و با كيفيت بالاتري انجام مي گرفت

4-   كشاورزي دقيق و عصر فضا دركشاورزي: كشاورزي دقيق چشم اندازي از كشاورزي آينده است كه در اين زمينه ماهواره ها و حشگر ها (           ) نقشه ها و داده هاي حاصل از دور سنجي به كمك كشاورز آمده ودقت عمل اور را بالا مبرد اولين ايده آن از سال 1920 شروع شده و از سال 1990 در دنيا مرسوم گرديد

فرق اساسي بين كشاورزي مرسوم وكشاورزي دقيق سواي بكار گيري تكنولوژي ماهواره و ساير سيستم هاي جانبي در اندازه كوچكتر ين سطح مزرعه به عنوان واحدمديريت است

تكنولوژي دقيق عصر فضا:

در كشاورزي دقيق آمار برآورد و محاسبه و اختلافات بين واحدهاي مديريتي مزرعه عملي مي شود كه بعد از برآورد اين اختلافات ميزان و روديهاي مختلف (inpots) كه ممكن است سم و كود و عمق كشت و ...... به تناسب اختلافات اعمال ميشود كه اين كاراتر است علاوه بر صرفه جوئيو چشم گيري در نهادههاي كشاورزي با توجه به محدوديتهاي منابع و نهاده هاي با جلوگير از اثرات سوء بكارگيري بيشتر و يا كمتر از حد مورد نياز باعث افزايش عملكرد مي گردد

يكي از موارد مهم تكنولوژي نقشه ها ي الكترونيكي يا الكترونيكي مپ مي باشد كه وسيله سيست تشخيص از راه دور ريموت سنك ميشود ( ماهواره ها و رادار ها از مزارع مختلف استفاده ميشود اين نقشه ها ميزان اختلافات را در نقاط مختلف مزرعه را نشان ميدهد به حافظه ماشينهاي جديد كه با اين تكنولوژي كار ميكنند Variable rate appleatot  كه بعنوان ماشينهاي بخش متغير نام ميبرند

علاوه بر اين نقشه هاي الكترونيكي ، گروه ديگري مثل سنسورها و حسگر ها براي نشان دادن اين اختلافات بكار مي روند در اين زمينه حسگر ها با واكنش سريع در حين حركت به جلو خاصيتي از خاك و يا مشخصه اي از گياه را اندازه گيري كرده تا ماشين هاي دقيق ميزان وروديهاي خود ( نهاده ها ) را متناسب با آن تغييير دهند

معايب تكنولوژي دقيق:

1-   هزينه ها نسبتا بالاي آن

2-   لزوم تصميم اوليه داده ها و نقشه ها آن با واقعيتها

3-   عدم بيان علتها ( تغييري جهت علت ندارد )

4-   از همه مهمتر توصيه شده است كه كشاورز بايددر ابتدا بر آورد از اختلافات داخل مزرعه اي خود انجام دهد و سپس اگر ايناختلافات از حدي بالاتر بود از تكنولوژي دقيق استفاده كند

ارزيابي تكنولوژي Tecimd egg Assessment  (T.A )

ارزيابي تكنولوژي يك ابزار يا چهار چوب فكري است كه به درك بهتر نسبت به تكنولوژي و تصيمي گيري در مورد آن كمك ميكند ، امروزه ارزيابي تكنولوژي در سطح كلان بعنوان يك منبع اطلاعاتي كه اطلاعاتي را به فرآيند سياست گذاري تزريق ميكند معرفي ميشود

ارزيابي تكنولوژي به تحليل و ارزيابي خواسته وناخواسته فرصتها و ريسك ها ي تكنولوژي مي پردازد يا به عبارتي ديگريك تكنولوژي جديد بايد بهتر از تكنولوژزي قبلي باشد در غيراينصورت نيازي به آن نيست اين بهتر بودن هم به جنبه علمي و هم به ابعاد اجتماعي ، فرهنگي ،اقتصادي وزيست محيطي توجه ميكند

مترودلوژي اصلي براي ارزيابي ( روش ارزشيابي )

1-   گام اول موضوع ارزيابي مي باشد هر چند موضوع يك تكنولوژي است ممكن است يك شكل اجتماعي باشد كه با استفاده از تكنولوژي اصلاح شود

موضوع تكنولوژي بايد موردحمايت قانون گذار و هم چنين حمايت عممي قرارداشته باشد

2-   گام دوم توصيف تكنولوژز تحت ارزباي است در اين توصيف علاوه بر تكنولوژي اصلي تكنولوژيهاي آلتربابتور ( جايگزين – مكمل وقيب هم بايد اضافه گردد

تكنولوژي مكمل ، تكنولوژي هاي هستند كه تكنولوژي مورد بحث را در محل كاراتر كرده و حيطه عمل آن را گسترده تر ميكند

تكنولوژي جايگزين : تكنولوژي هائي هستند كه ميتوان از انها به جاي تكنولوژي مورداصلي استفاده كرد

3-   گام سوم متمركز بر روي پرسشهاي زير است

-        چه منافعي از تكنولوژي مورد بحث در انتظارات و چهنيازيهاي دارد پرشش اساس از گام سوم اين است كه منافع بوجود آمده براي چه كساني خواهد بود

4-   گام چهارم به دنبال اين پرسش هستيم كه تكنولوژي مورد نظر چه تاثيرات ناخواسته اي ممكن است داشته باشد و چه كسي و يا چيزي تحت تاثيرات منفي قرارخواهدگرفت

5-   گام پنچم و اخرين گام تجزيه وتحليف سياست هاي ممكن است بطور خلاصه پنجمين گام در ارزيابي پاسخ بهاين پرسش ها كه چه كنترل ها و حمايتهاي ممكن است براي تكنولوژي مورد نياز باشد و چه انتخابهاي در دسترس مي باشند

موارد ارزياب تكنولوژي :

1-   از نظر تكنولوژي ( كارايي ،انعطاف پذيري ، و عوامل زير بنائي )

2-   از نظر اقتصادي ( شامل ،هزينه ، سود ، بهره وري و بازاريابي )

3-   از نظر منابع مالي ، نيروي انساني متخصص با انرژي )

4-   ار نظر جمعيتي كه نرخ رشد جنسيت ، سطح سواد ، سطح بيكاري )

5-   از نظر محيطي ( آب و هوا ، خاك )

6-   از نظر اجتماعي و فرهنگي ( سازگاري و با فرهنگ ها وارزشها )

7-   از نظر سياسي ( سازگاري با نهاده ها سياسي و قانونگذاري )

 

ارزيابي تكنولوژي                 روش SWOT

تعريف SWOT: تركيبي از واژه هاي انگليسي قوت ها ، ضعف ها ، فرمت ها و تهديدات است با استفاده از اين تحليل اين امكان حاصل ميشود كه:

 اولا “به تجزيه وتحليل محيطهاي داخلي و خارجي پرداخته

ثانيا” تصميمات استراتژيكي اتخاذ نمود كه قوت هاي تكنولوژي مورد استفاده را بافرصت هاي محيطي متوازن سازد

تعريف قوت Strengh : قوت يكي از تكنولوژي يك كاربرد موفق از يك شايستگي يا بهره برداري از يك عامل كليدي درجهت توسعه رقابت پذيري ميباشد به عبارت ديگر قوت يك شايستگي ممتاز است

نقاطي كه قوت را شامل ميشود ظرفيت وتوانايي ها ، انحصاري بودن ، تجربيات و رانش ، ذخاير مالي ، جنبه هاي نو آوري و....

نقاط ضعيف Weakness : ضعف يك محدوديت يا كمبود در منابع ، مهارت ها و تواناييهاست كه مانع عملكرد اثر بخش مي شود

نقاط كه ضعف را شامل ميشود : كمبود ظرفيت ، كمبود قدرت رقابت ، كمبود منابع مالي ، مشكلات مديريتي

عوامل بيروني : اين عوامل در محيط خارج از سازمان براي شناسايي فرمت هاي و تعديدهايي كه سازمان با آن مواجعه است و بر سازمان هيچ گونه تاثيري ندارد اما دراختيار سازمان نيز نميباشد گفته ميشود .

فرصت Opportunity:  حاليت است كه ميتواند به صورت مثبت بر پارامترهاي عملكردي يك سازمان يا يك تكنولوژي تاثير گذاشته و يك مزيت رقابتي را ايجاد كند

نقاطي كه فرمت را شامل ميشود : آسيب پذيري رقبا ، بازارهاي جديد ، قراردادهاي بزرگ ، انحصاري شدن ، توسعه كسب و كار

تهديدها Thdeat:  تهديد يك حالتي است كه مي تواند به صورت منفي بر پارامترهاي منفي شركت اثر بگذارد و مزيت رقابتي را كاهش دهد از جمله تهديدات ميتواند به ظهور رقباي جديد معرفي محصول جديد توسط رقبا ، ماليات بر روي كالاي ارئه شده اشاره كرد تهديد يك عامل نسبي است ممكن است براي يك تكنولوژي تهديد تكنولوژي ديگري ربراي تكنولوژي مذكور يك فرصت باشد .

قوت S

ضعف W ٌ

فرصت O

استراتژي تهاجمي SO

WO

تهديد T

ST

WT

 

استراتژيSO : در اجراي اين استراتژي سازمان با استفاده از نقاط قوت داخلي مي كوشد از فرصت هاي خارجي بهره برداري نمايد و با بهره گيري از نقاط قوت فرصت ها را به حداقل برساند

استراتژي WT: سازمان هايي كه اين استراتژي را بهاجرا در ميآورند حالت تدافعي ميگيرند وسازماني كه داراي نقاط ضعف داخل ميباشد و با تهديدات بسيارزيادي از محيط خارج روبرو ميشود در موضعه مخاطره آميزي قرار خواهدگرفت

استراتژي WO: هدف اين است كه سازمان با بهره برداري از فرصت هاي موجود در محيط خارج بكوشد نقاط ضعف داخلي را بهبود ببخشد يكي  در راه هاي امكان پذيري اين استراتژي استخدام افراد واجد و شرايط و آموزش به آن افراد ميباشد

استراتژيST: با استفاده از نقاط قوت اثرات ناشي از تهديدات محيط خارج را كاهش ميدهند

نحوه تعيين استراتژي :Swot

1-   تعين ماتريس عوامل داخلي

 

 

قدرت

عوامل داخلي

ضريب اهميت ( وزن )

رتبه

نمره نهائي

توانائي بالا

1%

3

=

3%

ارائه تسهيلات مناسب

5%

3

=

15%

سرعت عمل

5/1%

4

=

6%

دقت

1%

0

=

1

ضعيف

كمبود افراد

1%

2

=

2%

نبود تجربه

15%

2

=

3%

كمبود بودجه

2%

1

=

2%

2-   دادن وزن به هر يكاز عوامل :

وزن نشاندهند ه اهميت نسبي يك عامل مي باشد كه از سف ( بي اهميت ) تا يك ( بسيار مهم ) در نوسان است وزن دهي بر اساس نظر افراد جزء و به صورت پر نشامه اي تعيين ميشود مجموعه ضرايب بابر يك ميشود

3-   دادن رتبه به عوامل به گونه اي كه به قوت ها رتبه 4 ( قوت عالي ) و سه ( قوت جذب ) و به ضعف ها نمره 2 ( ضعف اساسي) و نمره 1( بسيار ضعيف ) اختصاص داده ميشود

4-   محاسبه جمع نمرات نقاط ضعف و قوت

ماتريس عوامل خارجي :

5-  

فرصت

فرصت ( 3خوب) ( 4 خيلي خوب )  و تهديد ( 1 بسيار عالي و 2 اساسي )

عوامل داخلي

عوامل بيروني

قوت S

ضعبW

3                    4

1                   2    

تهديد T

 

 

 

 


انتقال تكنولوژي :

1-   فرآيند كلي عرضه و تقاضا تكنولوژي كه گستره اي از ماشين آلات ، خدمات اطلاعاتي مهارت ها و دانش فني را شامل ميشود.

2-   بكارگيري واستفاده تكنولوژي در مكان اوليه ايجاد آن كه باعث جريان يافتن تكنولوژي از مبنع به دريافت كننده آن ميشود انتقال موفق تكنولوژي نياز به شناخت اهداف ، منابع تكنولوژي ، نحوه انتقال ، نحوه جذب ونحوه توسعه آن دارد

از سه بخش تشكيل شده

مراحل انتقال تكنولوژي

1-   انتخاب تكنولوژي : شامل كليه اقدامات و فعاليتهاي به هم پيوسته اي است كه باتوجه بهاهداف ، شرايط ونيازهاي گيرنده براي تعيين مناسب ترين تكنولوژي صورت مي پذيرد

2-   جذب تكنولوژي : در اينمرحله تكنولوژي توليد و طراحي در سطح كشور پخش ميشود و شركت ها و سازمان ها براي توليد محصولات و فرآورده ها اقدام ميكنند اين اقدامات از طريق امكانات داخلي با استفاده از پرسنل فني آ'وزش ديده صورت مي گيرد جذب و اشاعه موثر تكنولوژي به وجود پديديه اي به نام ناقل اجتماعي بستگي دارد ناقل اجتماعي مي تواند يك كشاورز باشد يا يك بنگاه يا يك نهاد براي مثال يك شركت يا تعاوني كشاورزي كه بتوانداستفاده از ماشين آلات خريد و تكنولوژي هر كشاورز ي را توسعه بخشد يك ناقل اجتماعي خواهد بود

3-   انطباق تكنولوژي : فرآيند پيوند دادن تكنولوژي هاي وارداتي با اهداف ، شرايط و امكانات ونياز كشورهاي وارد كننده وسازمان يا موسسه گيرنده است موارد يكه بايد مورد انطباق قرار گيرنده عبارتند از:

الف – سطح دانش ، مهارت نيروي انساني ، امكانات زير بنائي ، امكانات ساخت و ... ميباشد

ب- شرايط اقليمي شامل آب و هوا ، نوع خاك و ساير موارد

اهداف ،ساست ها و برنامه هاي توسعه اقتصادي ، اجتماعي وفرهنگي  در ارزش هاي اجتماعي اعتقادات مذهبي

  تكنولوژي مناسب :

تكنولوژي مناسب عبارت است از تكنولوژي كه منابع موجود دركشورهاي درحال توسعه را به طور كار مورد استفاده قراردهد به عبارت ديگر تكنولوژي كه با شرايط و ساختارهاي جغرافيايي و اقتصادي و اجتماعي ، فرهنگي و سياسي انطباق و سازگاري داشته باشد معمولا تكنولوژي مناسب كمتر به سرمايه نياز دارد و ميتوان فرمت هاي اشتغل زيادي را ايجاد كند

ويژكيهاي تكنولوژي نامناسب :

1-   وجود پيچيدگي

2-   سرمايه وسيع تلفن كن ( به طوركلي به فكر آينده نيستند )

3-   ايجاد وابستگي شديد به قطعات ، نرم افزارها و سخت افزارها

تكنولوژي نامناسب در كشاورزي :

?    تكنولوژي كه اكولوژي را بهم مي زند

?    تكنولوژي كه منجر به حذف شيوه هاي بومي مي شود

?    ايجاد فقر در روستا ها

تكنولوژي عمومي تكنولوزي مناسب :

à   از سادگي برخوردارد باشد

à   قابل توليد و ايجاد در همه جا باشد

à   سرمايه بر نباشد

à   بامحيط سازگار باشد

à   روحيه خلاق و نوآوري افراد را مد نظر قرار دهد

à   باعث ايجاد درآمد و اشتغال شود

ويژگيهاي تكنولوژي مناسب در كشاورزي :

ü     عدم وجود آثار سوء بر محيط طبيعي مسائل نظير حفاظ كيفيت و كميت آب و خاك ، پوشش گياهي در نظر گرفته شود

ü     در توسعه كشاورزي دانش بومي را در نظر بگيرد و بر پايه آن اقدام به نوآوري ميكند

ü     گروهاي اجتماعي در روستا ها از تكنولوژي مناسب براحتي استفاده كنند به عبارت ديگر اين نوع تكنولوژي ها به گونه اي طراحي كرد كه هر گروه كشاورزي با هر پايگاه و اجتماعي بتواند قادر به بكار گيري اين تكنولوژي ها باشد

 

 

 

تكنولوژي هاي سرمايه بر و كارگر طلب:

 

تكنولوژي هاي پر بازده كشاورزي غالبا مخاطره آميز بوده و با ريسك همراه است زيرا دربحث كشاورزي ، نهاده هايي كه استفاده ميشود ،بسيار به شرايط محيطي حساس بوده واز طرفي سود آوري آنها به شدت ،تحت تاثير قيمت بازار ميباشد .

لذا در كشورهاي درحال توسعه با توجه به شرايط خاص اقتصادي و اجتماعي ، كشاورزي حق دارد ، اين ريسك را نپذيرد لذا تعريف و برتري تكنولوژيكي بايد شامل اجتناب از خطر ريسك هم بشود

تكنولوژي مناسب در مزارع كوچك ومتوسط :

اندازه مزرعه :

?    بعد زماني

?    بعد مكاني

?    بعد محصول

در بعد زماني : مزرعه اين كه يكصد سال پيش در يك كشور بزرگ در نظر گرفته ميشد ، لزوما درحال حاضر يك مزرعه بزرگ به حساب نمي آيد و از طرفي مزارعي كه امروز بزرگ ميبينيم به هيچ وجه از لحاظ اندازه قابل قياس با مزارع بزرگ 50سال پيش نيست

بعد مكاني : آنچه در يك كشور مزرعه بزرگ  ناميده ميشود ، در كشورهاي ديگر جزء مزارع متوسط و ياحتي كوچك ميباشد مثل مزارع آمريكا در برابر ايران .

بعد محصول: يك مزرعه بزرگ برنج با يك مزرعه بزرگ گندم قابل غياث نيست ، پس بر اساس اين كه مزرعه به چه كشش اختصاص يافته است  اندازه آن نيز متغيير خواهد بود

نظام هاي بهره برداري در ايران ( درحال توسعه ) :

1-   مزارع كوچك :

الف مزارع سهم بري : در نظام سهم بري تكنولوژي مناسب نبايد نياز به سرمايه زياد داشته باشد ، زيرا ممكن است كشاورز از روي زمين برود براي مثال سرمايه گذاري در كيفيت خاك مناسب نبوده زيرا نهايتا به نفع مالك ميباشد

ب مزارع دهقاني معيشتي : در نظام دهقاني زمين بسيار كوچك بوده و به علت مالكيت فرد دهقان بر ملك خودش فرآيند خرد شدن زمين در مناسب بودن تكنولوژي نقش تعيين كننده ايي دارد . تكنولوژي مناسب بايد كاملا كاربر و بدون جايگزيني نيروي كار باشد .

2-   مزراع كوچك - متوسط

ج- دهقاني مستقل : در اين نوع نظام ها اگر حالت كوچك داشته باشد بسياري ازويژگيها مزارع دهقاني معيشتي را در رابطه با تكنولوژي مناسب دارند اما در حالت اندازه متوسط استفاده از تكنولوژي هاي مدون ميتواند به ارزش مزرعه بيفزايد

ح- نظام اجاره ايي : در نظام اجاره ايي به علت خصوصيات اين نظام افزايش محصول نهايتا به نفع كشاورز مستاجر است . لذا تكنولوژي مناسب است كه در كوتاه مدت بتواند برداشت محصول را افزايش دهد : مانند استفاده از بذور اصلاح شده و يا 2 نوبت كشت در يك زمين در اين نظام هر چه زمين بزرگتري اجاره گردد از مكانيزاسيون بيشتري ميتواند استفاده كرد

3-   متوسط:

خ- كشاورزي معيشتي جمعي : در اين نظام ها در بكار گيري تكنولوژي مناسب بايستي دقت بيشتري كرد چون كار به صورت جمعي صورت ميگيرد و اين شكل كار اجباري است پس تكنولوژي نبايد مطلقا جانشين نيروي كار شود

د- مزارع دهقاني سرمايه داري : به علت اندازه زمين و مقدار نيروي كار به راحتي ميتوان از تكنولوژي هاي سرمايه بر استفاده كرد به علت سطح بالايي آگاهي كشاورزان ، قدرت ريسك بالا بوده ولذا نهايتا افزايش محصول هم مورد انتظار خواهدبود

4-   مزارع بزرگ :

  ذ- تعاوني هاي توليد كشاورزي : در اين نظام مسئله خرد بودن ، پراكنده بودن وجود ندارد لذا از ابزار و ماشين آلاتي كه در زمينهاي وسيع كاركرد مفيد دارند ميتوان استفاده كرد از سويي ديگر اگر ماشين جانشين نيروي كار شود كار اضافي را مي توان استفاده كرد از سويي ديگر اگر ماشين جانشين نيروي كار شود كار اضافي را ميتوان در زمينه هاي ديگر كه تو تعاوني به وجود مي آورد ميتوان استفاده كرد

 

تئوري مكانيزاسيون

1-مفاهيم و تعاريف مكانيزاسيون :

مكانيزاسيون داراي دو معني عام و خاص مي باشد كه معني عام مكانيزاسيون كشاورزي اتخاذ هر روشي است كه موجب ازدياد درآمد گردد .با اين تعريف جايگزين كردن كارگر با ماشين و موتور يكي از روشها محسوب مي شود و استفاده از بذراصلاح شده براي بدست آوردن عملكردبيشترمحصول، روشي ديگر ،كه هر دو از موضوعات مكانيزاسيون مي باشند،اما معني خاص مكانيزاسيون در كشاورزي مترادف با كلمه اتوماسيون در صنعت است كه خود به معني اتوماتيك كردن مي باشد و اتوماتيك كردن يعني كم كردن كار كارگري است بدين ترتيب معني خاص مكانيزاسيون كشاورزي ،استفاده از ماشين و موتور در كشاورزي جهت كاهش نياز به نيروي كارگري مي باشد .مكانيزاسيون كشاورزي به طور مشخص شامل بكارگيري روشها ، ابزاروادواتي است كه از اصول علمي بهره مي جويند .به عبارت ديگر مكانيزاسيون كشاورزي در بر گيرنده ساخت ،توزيع و كاربرد انواع ابزار ، وسايل ، تجهيزات و ماشين هاي است كه براي احياء اراضي كشاورزي ، توليد زراعي ، برداشت محصول و عمليات اوليه تبديل محصولات قرار
مي گيرند و داراي سه منبع اصلي نيروست كه عبارتند از : نيروي انساني ، نيروي حيواني ، نيروي مكانيكي.

از نظرسلسه مراتب مديريتي وچارت سازماني هر رشته و شاخه از دانش بشري در سه مرتبه تكنيكي (فني يا اجرايي)، تاكتيكي (مياني ) و استراتژيك (بالا ) داراي برد عملياتي گسترده اجرايي است كه معادل آنها بطور كلي تر همان دو سطح و ديدگاه ،خرد و كلان هستند .مكانيزاسيون در سطح خرد به معني خاص، به تعداد و كيفيت وسايل و ابزار و چگونگي استفاده از آنها ، محاسبه هزينه ها و چگونگي تامين آنها (خريد ، اجاره يا شركت ) و تطابق آنها با ساير وسايل دريك مزرعه،و به معني عام علاوه بر موارد ذكر شده مديريت زراعي و اقتصادي را در بر مي گيرد .مكانيزاسيون در سطح كلان به توليد يا وارد كردن انواع ماشينها و تكنولوژيهاي مختلف آموزشي و ترويجي و پذيرش اجتماعي آنها ،ارائه خدمات فني و پشتيباني براي آنها در كل كشور ،اثرات كلي آنها روي ساختار اجتماعي ،توليدوسايرساختارها مي پردازد .

 2-شاخص ها در مكانيزاسيون

اصولاً براي هر نوع مقايسه و ارزيابي طرحها و برنامه ها و ارائه تجزيه و تحليلي صحيح ،بايد از فاكتورهاي مقايسه اي كاملاًتعريف شده ومعني داري استفاده كرد كه درواقع اينها،شاخص هاي مبنا مي باشند كه در زير تعريف سه مورد از اينها يعني درجه ، سطح و ظرفيت مكانيزاسيون آورده مي شود :

1-2- درجه مكانيزاسيون : درجه مكانيزاسيون شاخصي است كه كميت را در مسائل مكانيزاسيون بررسي مي كند و عبارت است از مقدار عمليات مكانيزه انجام شده به كل عمليات مكانيزه مورد نياز و يا به عبارت ديگرنسبت سطحي كه درآن عمليات مكانيزه مورد نياز انجام شده به كل سطح عمليات مي باشد. براي مثال اگر در يك منطقه 100 هكتار بايد شخم زده شود و فقط 85 هكتار آن به صورت ماشيني انجام مي گيرد و مابقي به صورت غير ماشيني (دامي يا دستي ) و يا اصلاً انجام نمي شود ،درجه مكانيزاسيون شخم در آن منطقه و به صورت درصد برابر با 85 درصد مي باشد .درجه مكانيزاسيون براي يك عمليات خاص ماشيني مي تواند با توجه به تنوع ماشينها در انجام آن عمليات تفكيك شود .براي مثال شخم و به عبارت كلي تر خاك ورزي اوليه مي تواند به وسيله گاو آهن برگرداندار، گاوآهن بشقابي و يا ديسك انجام گيرد كه ميتوان درصد بكارگيري هر يك از آنها را با تفكيك درجه براي هر كدام محاسبه كرد.به عنوان مثال عددي ،اگر درجه مكانيزاسيون شخم براي گندم 100 درصد باشد ،ممكن است كه 70% آن مربوط به گاوآهن برگرداندار،10% مربوط به گاو آهن بشقابي و 20% مربوط به ديسك سنگين باشد .

1-2-سطح مكانيزاسيون :اين فاكتور كيفيت را در مكانيزاسيون بررسي مي كندودرواقع نسبت مجموع كل توان كششي موجود در كشور به مجموع كل سطح زمين هاي زراعي كشور است .

سطح زير كشت / (ضريب تبديل ×مجموع كل توانهاي كششي موجوددركشور )=سطح مكانيزاسيون

 واحد سطح مكانيزاسيون بستگي به واحد هاي مورداستفاده براي توان وسطح دارد كه غالباً به صورت اسب بخار بر هكتار بيان مي شود .سطح مكانيزاسيون در واقع همان توان سرانه است كه ميزان توان موجود به ازاي هر هكتار را مشخص مي كند .

در محاسبه توان تراكتوري واقعي از ضريب تبديل 75/. براي تبديل توان اسمي به توان واقعي استفاده مي شود كه اين ضريب در صورت بالا بودن ميزان فرسودگي و عمر تراكتورها بايد كمتر از 75/. در نظر گرفته شود اما با توجه به اينكه محاسبه و تعيين دقيق اين ضريب به تجهيزات خاص و همچنين به انجام كارهاي تحقيقاتي وسيعي نياز دارد،همان مقدار با كم كردن تراكتورهاي غير فعال از تراكتورهاي فعال منظورشده است .هرچه درجه مكانيزاسيون براي عمليات مختلف بالا باشد وسطح مكانيزاسيون كم باشد (البته سطح مكانيزاسيون يك حدپايين دارد كه نبايد ازآن مقداركمترشود )نشانگرمديريت بهتر ماشيني و زراعي است .در ادامه بحث سطح مكانيزاسيون ،توان اجرايي منطقه اي خاص را تعريف ميكنيم :

زمان لازم براي تهيه يك هكتار/ (تعداد تراكتور × فرصت زماني موجود )=توان اجرايي(هكتار )

درتفسيراين توان اجرايي بايد گفته شود كه با سطح مكانيزاسيون «X» اسب بخاردرهكتارميتوان

«Y »هكتار را در اين فاصله زماني از نظر تامين خدمات ماشيني براي انجام هر عمليات مرسوم تحت پوشش قرار داد .

  ضريب بهروري حداكثر استفاده ازتوان اجرايي موجود را نشان ميدهد :

100×(توان اجرايي موجود / توان اجرايي لازم )=ضريب بهروري  از تراكتورها وماشينهاي منطقه

به منظور محاسبه تعداد تراكتورهاي مورد نياز يك منطقه ابتدا سطح مكانيزاسيون را پيدا نموده و بعدبا توجه به روزهاي قابل كار و فرصت زماني براي انجام كار،سطح مكانيزاسيون لازم را محاسبه وبا درنظر گرفتن سطح زير كشت ميتوان تراكتور مورد نياز را محاسبه نمود .

3-2-ظرفيت مكانيزاسيون:اين شاخص تركيبي از كميت وكيفيت كار مكانيزاسيون را نشان ميدهد و در واقع مقدار انرژي مكانيكي مصرف شده در واحد سطح را بيان ميكند وواحدآن ،واحدانرژي بر واحد سطح ميباشد كه معمولاً بصورت اسب بخار ساعت بر هكتار بيان ميشود.

3-تكنولوژي مناسب در مكانيزاسيون

واژه تكنولوژي غالباً سخت افزار توليد و توزيع را از قبيل ماشين ها ،كارخانه ها ، راهها،تسهيلات انباشته وغيره رادربرمي گيرد.البته تكنولوژي جنبه نرم افزاري نظير دانش ،دستور العمل ،تجربه ،آموزش، صورتهاي تشكيلاتي و شيوه هاي مديريت را نيز شامل مي شود .تكنولوژي به معناي جامع آن عبارت از تبديل قوانين علمي به انواع ماشين ها ،ابزار ،وسايل مكانيكي ،آلات و ادوات ،نوآوريها ، روشها و فنون لازم براي رسيدن به اهداف مشخص و ملموس جهت تامين نيازهاي خاص با ايجاد تغييرات در محيط اطراف براي مقاصد علمي و ممكن است .

1-3-تكنولوژي مناسب :با توجه به تفاوتهاي موجود بين استعداد ها وامكانات بالقوه و بالفعل ونيز محدوديتها و تنگناها در مناطق و كشورهاي مختلف از جمله شرايط هوا و اقليم ، سطح سواد فني ،آداب و رسوم و …… ،بحث تكنولوژي مناسب مطرح مي شود ،و اين تناسب خصوصاً در مورد كاربري تكنولوژي كشاورزي (مكانيزاسيون ) كه بطور مستقيم به طبيعت و شرايط آن متغييرو نيز جامعه روستايي كه مقيد به اصول و سنت هاست ، بيشتر نمود دارد . تكنولوژي و خصوصاً تكنولوژي كشاورزي چه متكي بر داخل باشد و چه بر خارج ، بايد مناسب باشد و اين تناسب بايد با توجه به شرايط طبيعي،اجتماعي ، اقتصادي و توان فني كشور و با در نظر گرفتن تجربه هاي داخلي وخارجي مدنظرقرارگيردوبراي اين منظورانتخاب تكنولوژي براي مناطق مختلف براساس متناسب بودن ونه براساس انتقال بايدصورت گيرد.تكنولوژي ازعواملي است كه مناسب بودن ودردسترس قرارداشتن آن ارتباط مستقيمي باعملكردموسسات تحقيقاتي،آموزشي وترويجي دارد،عملكرداين موسسات زماني مفيدوموثرخواهدبودكه فعاليتهاي آنهامنتج به توليدتكنولوژي مناسب وايجادتسهيلات لازم جهت دسترسي كشاورزان به تكنولوژي باشد.به طوركلي مي توان گفت كه تكنولوژي مناسب ضرورتاًبه معناي تكنولوژي ساده يا پيشرفته،مقياس بزرگ ياكوچك،كاربرياسرمايه برنيست ،بلكه براساس هدفها،عوامل محيطي،محدوديتها،امكانات ونيازهادرمقطع زماني خاص،مفهوم مي يابد.تكنولوژي مناسب درزمينه مكانيزاسيون به سطح مكانيزاسيوني اشاره ميكندكه براي معرفي واستفاده دريك منطقه مناسب باشد.

معيارهاي اساسي براي انتخاب تكنولوژي مناسب:

1-تكنولوژي مناسب بايدباشرايط محلي ازنظرفرهنگي واقتصادي سازگارباشد.

2-تكنولوژي مناسب بايدتا آنجا كه ممكن است ازمنابع انرژي محلي استفاده كند.

3-تكنولوژي مناسب بايدازمنابع موجود محلي استفاده كند.

4-تكنولوژي مناسب بايدازلحاظ بوم شناختي ومحيط زيست مناسب باشد.

5-تكنولوژي مناسب بايستي ويرانگريهاي فرهنگي رابه حداقل برساند.

6-تكنولوژي مناسب بايد انعطاف پذيرباشد.

7-احترام به آدمي،سازگاري بهتربا مردم وجامعه وعميق كردن درك ماازخلقت ازويژگيهاي تكنولوژي مناسب است.

2-3-انتقال تكنولوژي:انتقال تكنولوژيها لزوماً به پاگرفتن ومتداول شدن آنها درمحل
نمي انجامد،مگردركشورهاي كه سطح علمي شان تابدان حدرسيده باشدكه قادرباشندنكات اساسي ودانشهاي نظري متراكم درتكنولوژي موردنظر رابخوبي درك وجذب نمايند.ولي حتي اگرسازمان علمي كشوردريافت كننده به چنين سطحي ازتكامل خودرسيده باشدبازهم كارداني وخبرگي پنهان آن كشور بايدآنقدربه دانش نظري مورد بحث نزديك شده باشدكه نوآوريهاي فني امروزي بتواننددرآن ادغام گردند.مشخص كردن تكنولوژي مناسب وجذب وانتقال آن بايدهوشيارانه وبا مطالعات گسترده وباتوجه به محدوديتهاواستعدادها صورت گيردوبعداز طي اين مرحله ايجادبسترداخلي ونيزامنيت همه جانبه جهت بالندگي وخودكفايي دراين تكنولوژي بسيارحائزاهميت است.

4-تعريف برخي ازواژه ها:

مكانيزاسيون زراعي((Farm Mechanization: از نقطه نظر فني معادل مكانيزاسيون كشاورزي است ليكن فقط معطوف به فعاليتهايي است كه معمولاً در محدوده واحد زراعي يا در سطح واحد زراعي، روستا و حوزه عمل شركتهاي تعاوني و غيره صورت مي‌گيرد.

تراكتوريزاسيون((Tractorization: عبارت است از استفاده و بهره‌برداري از انواع تراكتور با اندازه‌هاي متفاوت در ارتباط با فعاليتهاي كشاورزي.

موتوريزاسيون (Motorization): شامل استفاده از انواع موتورهاي مكانيكي يا موتورهايي است كه بدون در نظر گرفتن منبع انرژي در ارتباط با فعاليتهاي كشاورزي باشند.

مكانيزاسيون انتخابي (Selected Mechanization): مفهومي از مكانيزاسيون است كه منجر به كاهش نيروي كار در واحد سطح نشود. به عبارت ديگر به انتخاب مناسب از لوازم، ادوات و ماشين ها اطلاق مي‌شود كه در وضعيت‌هاي ويژه كشاورزي يا ناحيه زراعي بر اساس ملاحظات فني، اقتصادي، اجتماعي و سياسي صورت گيرد.

5- توسعه كشاورزي:

به منظور درك بهتر فرآيند توسعه كشاورزي،آنرا ازدوجنبه مي توان مورد بررسي قرارداد:يكي توسعه كشاورزي درحالت كلي وديگري توسعه كشاورزي ازجنبه مكانيزاسيون.

الف)توسعه كشاورزي درحالت كلي-توسعه كشاورزي يك فرايندپيچيده درطول زمان است،توسعه ازاين جهت پيچيده است كه مستلزم وقوع تحولات وتغييرات بنيادي ومطلوب درشئونات فرهنگي،اقتصادي واجتماعي است.تلاش در همسو،همزمان وهماهنگ كردن اين تحولات وتغييرات باسيري تكاملي،كاري بس دشواروخطيراست.افزون براينها ايجادهرتغييروتحول مطلوب طبعاًموجب يك سلسله تحولات وتغييرات خواسته وناخواسته ،مطلوب ونامطلوب مي گردد،كه اين نيز به نوبه خود برپيچيدگي ودشواري فرايند توسعه مي افزايد.به علاوه با توجه به نابرابريهاي فرهنگي،جغرافيايي،اقتصادي واجتماعي،هرگز يك نسخه واحد براي توسعه كشاورزي درتمام مناطق جهان وجودندارد.هرمنطقه يا حتي هر ناحيه ويژگيهاي خاص خودراداردولذاهيچ فرمولي نمي تواندبانتايج مشابه ومساوي مبناي برنامه ريزي توسعه كشاورزي درتمام مناطق جهان باشد.

ب)توسعه كشاورزي ازجنبه مكانيزاسيون-توسعه مكانيزاسيون به همراه كاربردانواع ماشين آلات وبهبودروشهاي توليد،سهم اساسي وحياتي درافزايش توانايي انسان درپاسخگويي به نيازهاي روزافزون موادغذايي موردنياز جامعه بشري دارد.يكي ازپيش نيازهاي توسعه مكانيزاسيون تامين ماشينهاي كشاورزي وآشنايي وپذيرش بهره برداران باتكنولوژي جديد مي باشد،كه دراين رابطه تغييرروشهاي سنتي توليد نيازبه زمان كافي دارد.البته ناگفته نماندكه كه تكنولوژي جديدي كه مورداستفاده قرارمي گيردهمانطور كه درمباحث قبلي به آن اشاره شدبايستي ازتناسب وهمخواني كافي با عوامل ساختاري وشاخصهاي بنيادي وريشه اي جامعه پذيرنده آن برخوردارباشد.

با توجه به گسترش مكانيزاسيون درسطح اراضي كشاورزي ولزوم توسعه آن براي دستيابي به افزايش وبهبود كمي وكيفي محصولات  كشاورزي ولزوم استفاده ازابزاروادوات وماشين آلات كشاورزي جديد،افزايش اطلاعات ومهارت كاربران وبهره برداران ازكاربرد اين ادوات وماشين آلات ضرورتي اجتناب ناپذيراست.فقدان دانش ومهارتهاي لازم ازيك طرف باعث كاهش عمرماشين آلات وادوات،زيان مستقيم اقتصادي وازدست رفتن سرمايه مي گرددوازطرفي بخصوص عدم آگاهي ازنحوه صحيح تنظيمات وكاربردآنها متناسب با شرايط مختلف،باعث كاهش بهره گيري لازم ازدستگاهها وافت توليدات ودرآمد بهره برداران خواهد شد كه در نهايت عدم موفقيت در مكانيزاسيون وتوسعه كشاورزي رادرپي خواهدداشت.

6-تنظيم استراتژي مكانيزاسيون كشاورزي:

در يك سياستگذاري كشاورزي،دولتها استراتژههاي رابراي دستيابي به اهداف تعريف
مي كنندواستراتژي مكانيزاسيون يكي از استراتژيهاي است كه آنها رابه سمت اهداف هدايت
 مي كند.اصولاًاستراتژي طرحي است براي اين منظور كه چگونه از يك وضعيت موجود به سوي وضعيت جديدي حركت كنيم.لذا شناخت صحيح از فلسفه وضعيت آتي براي هر شخصي داراي اهميت است.فرموله كردن استراتژي مكانيزاسيون كشاورزي شامل چندين مرحله منطقي است؛اولين مرحله  انجام يك تجزيه وتحليل كلي ازبخش كشاورزي دررابطه با منابع توان ونيز موقعيت مكانيزاسيون كشاورزي ملي مي باشد.درمرحله بعد،مسائل مديريتي كه برروي مكانيزاسيون كشاورزي اثرمي گذارندمشخص شده ونيززمينه هاي مسائل ومحدوديتهاي بوجود آمده ،آشكارمي گردد.بطوريكه هرگونه عدم آشنايي دراين زمينه مي تواند بحراني دركاربردمعيارهاي مديريتي برروي مكانيزاسيون كشاورزي وغالباًبرروي توليدات كشاورزي ايجاد نمايد.درمرحله سوم،قبل ازفرموله كردن يك استراتژي،تعريف يك وضعيت‌(ايده آل)آتي حائزاهميت است،استراتژي حاصل همان تعريف اقدامات لازم براي حركت ازوضعيت موجود به وضعيت آتي خواهد بود.عموماًاين تعريف دربرگيرنده نقشهاي مربوط به بخشهاي خصوصي ودولتي خواهدبود.سرانجام(درمرحله آخر)استرتژي مكتوب بايستي اقدامات مربوط  به پيگيري وفعاليتهارابراي كمك به سياستگذاران وبرنامه ريزان جهت اجراي استراتژي به روشني تعريف كند.فعاليتهاي مربوط به پيگيري عموماًشامل توصيه هاي لازم براي جلوگيري از ناهماهنگيهاي برنامه هاي سرمايه گذاري براي ايجادشركتهاي صنعتي،تجاري،مكانيزاسيون زراعي وتعريف اقدامات وفعاليتهاي حمايتي مورد نياز براي زير بخشها مي باشد.مطالعه وملحوظ نمودن كليه عواملي كه در افزايش توليدات كشاورزي موثربوده وتعيين جايگاه ونقش هر يك از عوامل مزبور،درالگوي توسعه كشاورزي بسيارمهم مي باشد.ازطرف ديگرعوامل خارج ازبخش كشاورزي هم كه اثراتي سازنده ويا ارزنده درتوليدات كشاورزي دارندوپيشنهادات وپيش بيني هاي كه براي بهبود،تقويت وتوسعه عوامل مزبورموردنيازباشد،بايددرالگومدنظرقرارگيرد.اولين گام درتوسعه مكانيزاسيون يك منطقه ،تعيين بهترين نظام يا الگوي مكانيزاسيون با توجه به استعدادهاي بالقوه وبالفعل آن منطقه است.اين الگو بايد علاوه براينكه با توجه به امكانات موجود،عملي باشدبايد بتواند راه حلي مناسب درجهت توسعه ونهادينه شدن مكانيزاسيون در آن منطقه ارائه دهد.براي تعيين الگو ،مطالعات وتحقيقات بايد براساس مباني زير متمركز شد:

مرحله اول- بررسي و شناخت امكانات موجود در منطقه مورد نظر بوسيله :

-بررسي سابقه تاريخي توسعه مكانيزاسيون در آن- تعيين پراكنش سطوح زير كشت محصولات –شناخت وضع كمي و كيفي ماشين هاي كشاورزي- بررسي درجه مكانيزاسيون عمليات مختلف- بررسي نظام هاي مختلف بهره برداري از ماشين هاي كشاورزي

مرحله دوم – بررسي مشكلات كشاورزي در منطقه بوسيله :

-شناخت محدوديتهاي ناشي از اقليم، خاك، نظام بهره‌برداري، مسائل اجتماعي و اقتصادي، تطابق ماشين با منطقه، آموزش و ترويج.

مرحله سوم- بررسي راهكارها و راه‌حل‌هاي مناسب براي حل مشكلات موجود و با توجه به الگو و تجربه‌هاي مناطق مختلف و كشورهاي پيشرو در اين زمينه.

تسطیح لیزری

مقدمه :

بخش کشاورزی جایگاه مهمی در اقتصاد ملی ایران دارد. به طوری که 27 درصد تولید ناخالص ملی و 23 در صد نیروی کار کشور را تشکیل می دهد.یکی از نهاده های بسیار مهم در بخش کشاورزی آب آبیاری می باشد به طور متوسط 90 درصد آب استحصالی در کشور به بخش کشاورزی اختصاص داده می شود .

بازده آب آبیاری در بخش کشاورزی 40 درصد می باشد به عبارت دیگر از 10 میلیارد متر مکعب آب تنها 4 میلیارد مکعب مورد استفاده گیاه قرار می گیرد و ما بقی یعنی 6 ملیارد متر مکعب به صورت تلفات از دسترس گیاه خارج می شود.

مضرات تلفات آب :

1 . از دست رفتن آب با ارزش       3 - فرسایش خاک      2 - شوروماندابی شدن اراضی زراعی      4- کاهش حاصلخیزی خاک      5 - کاهش کمی و کیفی تولیدات کشاورزی  6 - آلودگی آبهای سطحی و زیر زمینی

عوامل پایین بودن بازده آب آبیاری:

1 . نا همواری اراضی زراعی (عدم تسطیح اراضی زراعی )      2 . خاکی و غیر فنی بودن مسیر انتقال و توزیع آب

3 . عدم برنامه ریزی آبیاری در مزارع توسط زارعین   4-در اراضی نا هموار تلفات آب 20 تا 25 درصد می باشد .

5-کاهش تولید در اراضی نا هموار 20 در صد می باشد .

تسطیح :

تسطیح زمین عبارت است از : تغییر و تنظیم شیب سطحی زمین ، طبق یک طرح معین ، به صورتی که با این شیب ( شیب آبیاری و آبرسانی ) عملیات آبیاری به بهترین نحو انجام پذیرد.

تسطیح زمین یکی از مهمترین مراحل ایجاد بستر مناسب بذر می باشد که مزایا ی زیر را به همراه دارد.

1 . استقرار صحیح گیاه و افزایش پتانسیل عملکرد      2 . آبیاری مناسب     3 . عملیات کاشت، داشت و برداشت آسان و موثر    4 . کاهش زمان انجام عملیات کشاورزی

در عملیات تسطیح توپو گرافی زمین اصلاح شده و شیبهای آبرسانی و آبیاری بر اساس نوع و بافت خاک ، طراحی و با جابجایی حجم مورد نیاز خاک مرتفع ، پستی و بلندی های موجود به طور هماهنگ از بین رفته و امکان توزیع یکنواخت آب در مزرعه فراهم می شود .

طبق آماروارقام مزایای تسطیح اراضی کشاورزی عبارتنداز :

1 . کاهش عمق آبیاری                   32.4   درصد

2 . کاهش زمان آبیاری                   25    درصد

3 . کاهش نیروی کار لازم                      32.4  درصد

4 . افزایش سطح زیر کشت                     10    درصد

5 . افزایش عملکرد                             20    درصد

تسطیح نسبی :

در این روش بدون انجام عملیات نقشه برداری و با توجه به مهارت راننده عملیات تسطیح انجام می شود . به این صورت که دستگاه هایی مانند گریدر یا بلدوزر روی زمین حرکت و سطح زمین را صاف می کنند.

تسطیح علمی ( مهندسی ):

در تسطیح علمی ، اراضی میخ کوبی و شبکه بندی می گردد و سپس رئوس شبکه ها ، توسط دوربین نقشه برداری ارتفاع یابی می گردد .پس از پایان عملیات نقشه برداری ، توسط نرم افزارهای مخصوص ، شیب طبیعی زمین تعیین و براین اساس خط پروژه تسطیح مشخص ، و میزان خاک برداری و خاکریزی تعیین می گردد.نقاط خاک برداری  با علامت قرمز( منفی ) و  نقاط  خاک  ریزی با علامت  آبی ( مثبت ) بر روی میخهای بلند مشخص می شود. سپس راننده ماهر ، که لازمه عملیات تسطیح علمی می باشد با توجه به علامت ها کار خاکبرداری و خاک ریزی را انجام می دهد. پس از خاتمه کار مجددا توسط نقشه بردار تمام نقاط شبکه کنترل و چنانچه نیازبه ادامه عملیات تا رسیدن به خط پروژه باشد به راننده اعلام می شود . کار کنترل نقاط چنانچه راننده ماهر با شد یک تا دو بار انجام می گیرد و سپس کلیه میخهای سطح زمین برداشته و رگلاژ نهایی صورت می پذیرد که در این صورت اراضی  آماده تحویل می گردد.

محدوديتهاي تسطيح مهندسي:

1-كمبود اسكريپر        2- عدم كاربرد در اراضي كوچك،

3- گران بودن اسكريپر(اسكريپرنو300  تا400 ميليون تومان)

4-عدم تسطيح دقيق اراضي(خطابه ميزان50± تا100± ميلي متر)

5-عدم امكان كاربرد در انجام تسطيح نسبي اراضي

6-بالا بودن هزينه عمليات تسطيح،7-ايجاد فشردگي در خاك

 8-نياز به كنترل مهندسي  عمليات تسطيح به مقدار زياد در حين اجراي عمليات

فن آوري تسطيح ليزري:

1-در سال 1970 ميلادي در امريكا اختراع و در تسطيح دقيق اراضي به كار گرفته شد.

2- درسال1975دركشوراسترالياوسال1980دركشورژاپن وازسال 1985به بعددركشورهاي حامی امريكادرآسيابه كارگرفته شد

 3-در ايران قبل از انقلاب در سال 1355 توسط شركتهاي امريكايي در كشت و صنعت مغان و بعد از انقلاب در سال 1374 در كشت و صنعت امام خميني در خوزستان به كار گرفته شد. ‍‍‍‍

تسطیح لیزری : 

در این روش تقریبا تمامی عملیات توسط سیستم انجام می پذیرد ، به همین دلیل از دقت بسیار بالا برخوردارمی باشد. عملیات نقشه برداری – تشخیص نقاط خاک برداری و خاک ریزی با استفاده از تکنولوژی لیزر و با دقت بسیار بالا انجام می پذیرد .

لیزر مخفف عبارت  Light amplification by stimulated emission of radiationو به معنای تقویت نور توسط تشعشع تحریک شده یا به عبارت دیگر تقویت نور توسط گسیل القایی تابش می باشد .

گسترش تکنولوژِی لیزر در دهه گذشته در تمامی شاخه های زندگی رشد فزاینده ای داشته است، به گونه ای که امروزه لیزرجزء لاینفک زندگی محسوب می شود .لیزر دارای کاربردهای فراوان در صنایع نظامی و غیر نظامی ، علوم و تحقیقات و نیز علم پزشکی است .اولین لیزر جهان توسط تئودر مایمن اختراع گردید و از یاقوت در آن استفاده شده بود .در سال  1962  پروفسور علی جوان اولین لیزر گازی را در آزمایشگاه شرکت بل در آمریکا به جهانیان معرفی نمود .

ویژگی های مهم لیزر : 

1-  شدت زیاد              2 . مستقیم بودن          3 - همدوسی ( واگرائی کم )         4 . تکفامی ( تک رنگی )

5-  لیزر دارای دقت و سرعت بالاست

مزاياي تسطيح ليزري بر تسطيح مهندسي:

1-عدم نياز به مهارت فني در كاربران تكنولوژي ليزري 

  2-عدم نياز به ماشين آلات سنگين     

          3-هزينه كم نسبت به روش مهندسي             

       4-دقت روش ليزري بسيار بيشتر از روش مهندسي است

    5-عدم فشردگي خاك در تسطيح ليزري

      6-قابل كاربرد در اراضي كوچ 

    7-ايجاد اشتغا ل در كشور

 

 

معرفی سیستم تسطیح لیزر

 

قسمتهای مختلف سیستم تسطیح لیزر : 

1-پایه گیرنده           2- گیرنده لیزری             3-جعبه کنترل                     4-فرستنده  لیزری

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


دستگاه مولد اشعه لیزر دارای یک منبع تولید اشعه لیزر است  که توسط  باطری کار می کند.مولد اشعه لیزر با یک سرعت نسبتا بالا حول محور عمود بر سطح مزرعه می چرخد و یک صفحه لیزر در بالای سطح مزرعه تشکیل می دهد. این صفحه لیزر به عنوان مرجع با قابلیت اعمال شیب در جهت آبیاری و آبرسانی مورد استفاده قرار می گیرد . اشعه لیزر متصاعد شده با شیب دلخواه ، توسط یک سنسور نوری که روی دستگاه باکت تسطیح نصب شده است دریافت می شود. سنسور نوری از یک سری آشکار سازها که به طور عمودی روی هم قرار گرفته اند تشکیل شده است .

اطلاعات دریافت شده توسط آشکار سازها به سیستم کنترل منتقل می شود و سیستم کنترل ، هیدرولیک تراکتور را وادار به بالا و پایین آوردن تیغه باکت می نماید .این عمل تا زمانی که اشعه لیزر به آشکار ساز وسط برخورد نماید ادامه می یابد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 مراحل انجام کار تسطیح لیزر :( نقشه برداری )

 الف .  نقشه برداری  توپوگرافی

در این مرحله زمین به شبکه های مربع که معمولا اضلاع آن بین بیست تا چهل متر است تقسیم و ارتفاع رئوس شبکه قراعت می شود .

جهت انجام این کار به دو صورت می توان عمل کرد:

1-روش دستی با استفاده از خط کش مدرج:

 در این روش فرستنده لیزر را در یک نقطه ( معمولا وسط زمین ) کار گذاشته و با شیب صفر ، صفر دستگاه را تنظیم کرده  ، کار را شروع می کنیم . خط کش را در دست گرفته و به فاصله بیست متر ، بیست متر ارتفاع را قرائت می کنیم . طول خط کش را کم یا زیاد می کنیم تا گیرنده لیزر بوق ممتد بزند ، بعد از شنیدن بوق ممتد عدد خط کش را خوانده و عدد ارتفاع را یاد داشت می کنیم .

2-استفاده از لولر و تراکتور:

در این روش نیز فرستنده را در جای مناسب قرار داده و با شیب صفر ، صفر کار را شروع می کنیم .

به وسیله تراکتور روی خطوط شبکه حرکت و بیست متر ، بیست متر تیغه باکت را مما س بر سطح زمین قرار داده و پایه گیرنده لیزر را به وسیله کلید کنترل دستی ، روی باکت  بالا یا پایین می کنیم  تا گیرنده چراغ سبز را نشان دهد . سپس ارتفاع پایه را از روی نمایشگر داخل کابین یا خط کش پایه گیرنده ،  قرائت و عدد ارتفاع را یاد داشت می کنیم .

 

 

ب: تهیه نقشه خاک برداری و خاک ریزی( CUT & FILL )

ارتفاع نقاط قرائت شده در مرحله قبل را به نرم افزار مربوطه داده و بر اساس شیب دلخواه ، نقاط خاک برداری و یا خاک ریزی و نیز حجم عملیات خاک برداری وخاک ریزی محاسبه ونقشه آن تهیه می گردد.

به طور کلی دو شیب برای هر زمین در نظر گرفته می شود و بر اساس آن  خط پروژه تعریف می گردد:

1 . شیب آبیاری 2 . شیب آبرسانی

شیب زمین بر اساس بافت خاک تعریف می شود .

هر چه بافت خاک سست تر و نفوذ پذیری آب در آن بیشتر باشد از شیب های تند تر استفاده می گردد و بر عکس در خاک هایی که نفوذ پذیری آب در آنها کم می باشد از شیب های ملایم تر استفاده می شود .

معمولا بهترین و مناسب ترین شیب ، همان شیب طبیعی زمین می باشد .

مراحل انجام کارتسطیح لیزر:(اجرای عملیات تسطیح)

1 - آماده سازی زمین

براساس میانگین ارتفاع خاک برداری توسط یکی از دستگاههای خاک ورزاقدام به سست کردن لایه سطحی خاک می کنیم.بهتراست دانه بندی خاک درحدودکلوخهایی باقطر حداکثر15 سانتی متر باشد .

2-  اجرای عملیات تسطیح

لازم به ذکر است بر حسب حجم خاکبرداری باید اقدام به انتخاب دستگاه مناسب نمود تا علاوه بر صرفه جویی در وقت و هزینه از تخریب ساختمان خاک جلوگیری شود.در صورتی که حجم خاک برداری  کمتر از 450 متر مکعب در هکتار باشد از لولر ، و در صورتی که حجم خاک برداری بیش از 450  متر مکعب باشد از اسکریپر استفاده می شود.

الف:  استقرار فرستنده : پایه فرستنده لیزر را در جای مناسب از زمین که متوسط ارتفاع کوتاهترین و بلند ترین نقطه را داشته باشد قرار می دهیم. نقطه انتخابی برای مکان فرستنده در مزرعه،بر اساس طول باند ( برد ) پرتو لیزر انتخاب می شود. زیرا برد پرتو ی لیزر محدود و دردستگاههای مختلف متفاوت می باشد.در ضمن محل استقرار پایه فرستنده باید مسطح و به طور نسبی تراز باشد.جهت ایجادسطح نسبتاصا ف درمزرعه می توان ازتیغه باکت دستگاه ( لولر یا اسکریپر ) استفاده کرد .

دستگاه فرستنده دارای سیستم خود تراز می باشد که بعد از قرار گرفتن در سطح نسبتا صا ف به طور کامل و دقیق تراز می گردد . پس از استقرار فرستنده در زمین و شروع به کار به هیچ عنوان نباید تکان یا لرزش در آن به وجود آید . زیرا باعث خارج شدن آن از تراز شده و دستگاه به طور خود کارخاموش می شود. معمولا بهترین محل جهت استقرار فرستنده لیزر در وسط زمین می باشد .

ب: کنترل دستگاه : قبل از شروع به کار لازم است قسمتهای مختلف دستگاه از جمله باکت ، دکل گیرنده ، جعبه کنترل ، کابلها ، اتصالات هیدرولیک ، شیرهای هیدرولیک ، جکهای هیدرولیک و ...آزمایش و از صحت عملکرد آنها اطمینان حاصل شود.

پ: تنظیم دستگاه فرستنده(واردکردن اطلاعات به دستگاه

دو محور ( x , y )   یا  ( a , b )  که یکی مربوط به شیب آبیاری و دیگری مربوط به شیب آبرسانی است بر روی دستگاه مشخص شده است .به دلخواه یکی را به عنوان جهت آبیاری و دیگری را به عنوان جهت آبرسانی انتخاب کرده و براساس آن ، شیب ها را بر حسب در صد به دستگاه وارد می کنیم. دستگاه فرستنده بر اساس شیب آبیاری و آبرسانی که بعد از تهیه نقشه به دست آمده تنظیم و آماده به کار می شود . قابل به ذکر است که اعداد بدون علامت یا با علامت مثبت ( + )نشان دهنده شیب مثبت یا سر بالایی و اعداد با علامت منفی ( - ) نشان دهنده سرپایینی یا شیب منفی است

مثال : می خواهیم دستگاه را برای شیب آبیاری روی محور x (a)  به اندازه 6/. در هزار و شیب آبرسانی روی محور y (b)  به اندازه 1 در هزار تنظیم کنیم .

روش کار : دستگاه را روشن می کنیم .شیب محور a  و b را به وسیله دکمه های وبه صورت درصد وارد می کنیم . ارقام در دستگاه به صورت می باشد.

شیب   0.6  در هزاربرابر است با      0.06  در صد

شیب    1 در هزار برابر است با      0.1   در صد

بعد از وارد کردن اعداد دستگاه رابادکمه یادکمه مشابه ( در مدلهای مختلف متفاوت می باشد ) قفل می کنیم .

ت: انجام عملیات خاک برداری و خاک ریزی

پس از تنظیم فرستنده با شیب مورد نظر ، با توجه به نقشه دستگاه را به نقطه صفر برده ( نقطه ای که نیاز به خاک برداری و یا خاک ریزی ندارد ) تیغه دستگاه را مماس بر سطح زمین کرده و دکل گیرنده را بالا و پایین میکنیم تا گیرنده چراغ سبز را نشان دهد .حال دستگاه جهت کار آماده است . دستگاه را بر روی کنترل اتوما تیک گذاشته و کار را شروع می کنیم.لازم به ذکر است به دلیل محدودیت توان تراکتور در مواردی که حجم خاک برداری زیاد است باید خاک برداری به صورت مرحله به مرحله انجام گیرد.

3- بازبینی صحت عملیات

پس از انجام عملیات تسطیح و اتمام کار، بایستی در تمام نقاط زمین، پس از مماس کردن تیغه دستگاه با سطح ، گیرنده چراغ سبز را نشان دهد .به این ترتیب با مماس کردن تیغه بر سطح زمین ( به ویژه بر روی رئوس شبکه ها ) و مشاهده چراغ سبز می توان از صحت عملیات اطمینان حاصل نمود .پس از انجام عملیات تسطیح باید از کارهایی که باعث به هم خوردن تسطیح زمین می گردد تا حد امکان پرهیز کرد .

از جمله این کارها عبارتند از :

1 . استفاده از گاو آهن های برگرداندار

2 . استفاده نا صحیح از دیسک

3 . ایجاد جوی و پشته و یا حد و مرزهای بسیار زیاد در زمین و...

بهتر است جهت انجام خاک ورزی از گاو آهن های مرکب و نیز خاک ورزهای دوار مانند سیکلو تیلر ها یا روتو تیلر ها  استفاده گردد .جهت انجام عملیات آبیاری نیز بهتر است از روشهای نوین آبیاری مانند : ( قطره ای ، بارانی ، هیدرو فلوم و . . . ) استفاده نمود تا علاوه بر صرفه جویی در مصرف آب از تخریب وضعیت تسطیح زمین جلوگیری به عمل آید .

 

خاك ورزي حفاظتي

 

با توجه به اثراتي كه خاك ورزي مرسوم روي خاک نشان داد به این نتیجه می رسیم که خاک ورزی مرسوم باعث آسیب هایی از جنبه حراست و حفاظت خاک می شود. بی ثباتی به وجود آمده در ساختمان خاک و فشردگی سطح آن از آسیب های خاک ورزی مرسوم می باشد. از این رو است که برتری خاک ورزی حفاظتی برای جلوگیری از اثرات شخم عمیق و همچنین بالا بردن استحکام ساختمان خاک برای زیرسازی مکانیکی خاک و کاهش حساسیت خاک اثبات می شود.

خاک ورزی حفاظتی زمین از برگرداندن خاک توسط گاوآهن برای آماده سازی آن صرف نظر می کند به علاوه در این روش از ادواتی که خاک را برنمی­گردانند یا تنها خاک را در حالیکه بقایای گیاهی مانند ساقه و ریشه را روی سطح خاک قرار می دهند آشفته می سازند.هدف از خاک ورزی حفاظتی ثابت کردن ساختمان خاک می باشد.

تعریف:

خاك‌ورزي حفاظتي به مجموعه‌اي از تكنيك‌ها شامل نگهداري بقاياي گياهي در سطح خاك، تناوب زراعي، كاربرد كود سبز، كنترل عبور و مرور وسائل و ماشين‌هاي كشاورزي و استفاده از بسترها يا پشته‌هاي عريض گفته مي‌شود.

     وقتي تركيبي از اين تكنيك‌ها به كار برده مي‌شود صرفه‌جويي در وقت و انرژي و تقويت منابع آب و خاك را سبب مي‌شود. حفظ پوشش گياهي روي سطح خاك، ساده‌ترين روش كنترل فرسايش آبي و بادي است. با مديريت صحيح، بقاياي گياهي بيشتري روي سطح نگه داشته مي‌شود، اين امر موجب كاهش روان‌آب، تلفات رسوبي و آلودگي هوا شده و سطح خاك را در برابر فرسايش بادی محافظت میکند.

    عمليات خاك ورزي حفاظتي، به خاطر افزايش رطوبت ذخيره شده در خاك كه تقريبا هميشه بحراني‌ترين عامل در توليد محصولات است قابليت افزايش عملكرد محصول را نيز داراست. نگهداري بخشي از بقاياي گياهي در سطح خاك مشخصه‌اي است كه خاك ورزي حفاظتي را از روشهاي سنتي و متداول متمايز مي‌كند و همه سيستم‌هاي خاك ورزي حفاظتي حداقل مقدار معيني از پوشش بقاياي گياهي (حداقل 30 درصد بقاياي) را در سطح مزرعه شامل مي‌شود.

 

ضرروت استفاده از خاك ورزي حفاظتي :

بررسي هاي موجود نشان مي دهد كه در سال 5 تا 7 ميليون هكتار زمين هاي زراعي دنيا خاصلخيزي خود را از دست مي دهند . بنابراين كاربرد فن آوري هاي مطلوب به منظور كاهش سرعت اين روند تخريب ضروري مي باشند . از جمله اين فن آوري ها مي توان به سيستم هاي خاك ورزي حفاظتي اشاره نمود كه يكي از روش هاي كاربردي در كشاورزي پايدار به شمار مي آيد . در حال حاضر 72 ميليون هكتار از اراضـي جهـان بـا روش بي خاك ورزي كشت مي گردد.

جديد ترين روش بي خاك ورزي در جهان مبتني بر پوشاندن خاك با بقاياي گياهي ( مالچ ) است در اين سيستم ضمن رعايت تناوب صحيح زراعي خاك بايـد تـا حد امكان كمتر دست بخورد و توسط بقايـاي گيـاهي پوشـيده بمانـد.

در بين ادوات كشاورزي گـاو آهن برگرداندار باعث بيشترين هدر رفت كربن مي شـود ميـزان هدر رفت كربن به شكل CO2 در 57 ساعت بعد از شخم با گاو آهـن 2484 كيلوگرم و 19 روز بعد از شخم 9181 كيلـوگرم در هكتـار بـوده است خاك ورزي علاوه بر كربن موجب تغييراتي در خصوصيات شيميايي، فيزيكي و بيولوژيكي خاك ها مي شود.

روش های خاک ورزی حفاظتی

روش های خاک ورزی حفاظتی عبارتند از:

1. خاک ورزی پشته ای (ridge tillage)

2. بدون خاک ورزی(no tillage)

3.خاک ورزی نواری( strip tillage)

4 خاک ورزی پوشش دار(mulch tillage.)

و این روش ها به طور کلی از نظر میزان زیرورو کردن خاک پیش از کاشت با هم تفاوت دارند.حتی در روش بدون خاک ورزی هم خاک برای کشت بذر قبل از عملیات کاشت باز می شود تا بذر درون حفره قرار گیرد.

با این وجود خاک ورزی حفاظتی در حدود 30 درصد بقایای گیاهی را روی خاک به صورت یک پوشش قرار می دهد.

خاک ورزی پشته ای خاک ورزی روی پشته نیز یکی دیگر از روش های خاک ورزی حفاظتی است که کارنده و ادوات تخصصی را برای ادامه کاشت روی هر ردیف از پشته ها به کار می گیرد.

پس از برداشت بقایای محضول تا زمان کشت محصول جدید روی خاک باقی می مانند.کارنده دانه را پس از فشردن بقایای محصول و بریدن سطح خاک روی پشته قرار می دهد.پشته ها در طول زمان کشت محصول قبلی اصلاح شده برای کشت دوباره آمادهاغلب یک نوار از علف کش ها روی پشته ها در زمان کشت محصول به کار می رود.با کاربرد نواری از علف کش ها دو نوع کشت ممکن است صورت گیرد

1.کشت روی خاک نرم شده (نواری که تحت عملیات خاک ورزی قرار گرفته است)

2.کشت روی پشته

در صورتی که علف کش ها بیشتر از یک نوار پخش شود ممکن است تنها یک روش کشت مناسب باشد. محصول می تواند روی خاک باقیمانده روی نوار آماده شده توسط عملیات خاک ورزی کاشته شده و به خوبی رشد کند در حالی که بخش های دیگر خاک رطوبت را در خود نگه می دارند از خاک در برابر عوامل مختلف حفاظت می کنند و علف های هرز را کنترل می نمایند.

از آنجا که خاک ورزی نواری برای کنترل علف های هرز و بازسازی پشته ها به عملیات زراعی متکی است .این روش به کشاورزان این امکان را می دهد که میزان استفاده خود از علف کش ها را نسبت به روش های دیگر خاک ورزی مانند خاک ورزی مرسوم و روش بدون خاک ورزی کاهش دهند.

نگهداری مناسب از پشته ها برای موفیت این روش قابل توجه است.ادوات باید به درستی و دقیق پشته ها را بازسازی کنند بقایای گیاهی را به یک طرف بریزند کاشت را در مرکز نوار انجام دهند و بستر مناسبی برای کاشت فراهم کنند.

کارنده های مناسب این نوع خاک ورزی نه تنها علف ها را جا بجا می کنند بلکه پشته ها را نیز بازسازی می نمایند.

برای برداشت محصولات در این نوع مزارع باید دو چرخ بلند و باریک به کمباین افزوده شود.این تغییر به کمباین اجازه می دهد که میان بعضی از ردیف ها قرار گیرد و به پشته ها آسیبی نرساند.

اهداف در مناطق مرطوب:

- جلوگيري از سله بستن

- زودتر گرم شدن خاك

- افزايش حجم خاك نرم براي رشد ريشه مخصوص گياهان غدهاي

اهداف در مناطق گرمسير:

- كاهش درجه حرارت

 

شکل 1- خاکورزی پشته­ای

 

 

کاشت بدون خاک ورزی

همانطور که از نام آن پیداست برای آماده سازی بستر بذر از عملیات های خاک ورزی استفاده نمی کنند.محصول جدید میان بقایای محصول قبلی کاشته می شود.کارنده های این روش به یک تیغه که خاک را برش می دهد مجهز شده اند که اجازه می دهد یک دیسک دولبه خاک را برای قرار دادن بذر در عمق مناسب باز کند.پس از قرار دادن بذر شیار با یک چرخ فشاردهنده بسته می شود.علف کش ها به عنوان تنها روش کنترل علف ها در این سیستم به کار می روند. بنابراین به دلیل استفاده حجم زیادی از علف کش ها برای کنترل علف ها روش کاشت بدون خاک ورزی مورد انتقاد قرار گرفت.به علاوه کشت بدون خاک ورزی نیازمند مدیریت دقیق و ادوات گران قیمت برای بعضی از عملکرد هاست.

در بسیاری از موارد دمای خاکی که روی آن خاک ورزی انجام نشده در بهار کمتر از خاکی است که خاک ورزی روی آن صورت گرفته است.این دما ممکن است باعث شود جوانه زنی گیاهانی که زود رشد می کنند کند شده یا زمان کاشت محصول به تاخیر بیافتد.همچنین افزایش حشرات و آفات نیز از پیامدهایی است که تا کنون گزارش شده است.

از سوی دیگر روش های کاشت بدون خاک ورزی فرسایش کمتر خاک و نیاز کمتری به تردد در مزرعه را به دنبال دارند.

روش های کاشت بدون خاک ورزی نیاز به زمان زیادی دارند تا بتوانند عملکرد مناسب خود را ثابت کنند.بهتر است حداقل   5 سال از این روش استفاده شود تا نتیجه مناسب از آن گرفته شود.کیفیت خاک به آرامی همانطور که کرم های خاکی و دیگر موجودات زنده خاک افزایش می یابند بهبود پیدا می کند.

یکی از آخرین تجهیزاتی که برای استفاده در این روش ساخته شده "کارنده بدون خاک ورزی" یا"no-till cultivator" می باشد که امکان کاشت در زمین هایی با درصد بقایای گیاهی بالا و بدون استفاده از مواد شیمیایی (علف کش ها) را فراهم می نماید.کشاورزان می توانند نواری از علف کش ها را به وجود بیاورند سپس از کارنده ذکر شده برای تمییز گذاشتن میانه ردیف (محل کاشت بذر) به عنوان یک روش برای کاهش مصرف علف کش ها استفاده کنند.

که یکی از مهمترین نگرانی های هر کشاورز جلوکیری از فرسایش خاک می باشد به تازگی یک کشاورز و تعدادی از محققان در شمال شرقی ایالات متحده روش هایی برای این سیستم ایجاد کرده اند که استفاده بسیار کمی از علف کش ها و یا سوزاندن پوشش گیاهی برای کنترل علف های هرز به دنبال دارد..آنان استفاده از ساقه های خرد شده گیاهان و بدون ترکیب نمودن با مواد شیمیایی مانند علف کش ها به عنوان یک پوشش ایده آل پیشنهاد نمودند.

شکل2- بذرکار کشت مستقیم

خاک ورزی نواری:

 در این حالت تنها نواری از خاک که عمل کشت روی آن انجام می شود.این نوار پس از آنکه توسط عملیات خاک ورزی نرم و آماده گشت به وسیله کارنده های مخصوص کاشته می شود. این روش ساختمان خاک را در قسمت هایی که عملیات خاک ورزی صورت نگرفته حفظ می نمایند.در نتیجه آب و هوا به خوبی در آن نگهداری می شود و در مواقع ضروری در اختیار گیاه قرار می گیرد.همچنین فعالیت میکرو ارگانیسم ها در نواری که عملیات خاک ورزی روی آن انجام نشده باعث بهبود بیشتر ساختمان خاک می گردد

شکل3- سطح خاک ورزی شده در خاکورزی نواری

مزاياي خاك ورزي حفاظتي(1)

الف- تاثیر بر خواص فیزیکی خاک

با حفظ بقایا بر روی خاک، میزان نفوذ آب افزایش و فرسایش خاک کاهش می یابد همچنین به دلیل کاهش دمای خاک محتوای رطوبتی خاک افزایش می‌یابد.

1- افزایش نفوذپذیری خاک

میزان نفوذ و نگهداری آب در خاک با حفظ بقایای گیاهی در سطح خاک به دلیل ناهموار شدن سطح زمین افزایش می یابد. با رها کردن کاه و کلش در سطح خاک، اثرات مخرب قطرات باران بردانه های خاک کاهش یافته و از ایجاد رواناب جلوگیری می شود. در نتیجه زمان بیشتری برای نفوذ آب باران در اختیار خواهد بود.

2- کاهش تبخیر

میزان تبخیر آب از خاک تحت تاثیر شرایط جوی مانند اشعه خورشید، دمای هوا و رطوبت موجود در باد و هوا قرار دارد. خاک ورزی حفاظتی با باقی گذاشتن بقایا روی سطح خاک و ایجاد مانع در برابر تابش مستقیم اشعه خورشید و در نتیجه کاهش دمای خاک و جلوگیری از تماس جریان باد با سطح خاک و ایجاد یک لایه هوای راكد بین سطح خاک و جو، تبخیر را به میزان زیادی کاهش می دهد.

3- کاهش فشردگی خاک

فشردگی خاک در اثر تردد ماشین های مزرعه و سله بستن خاک بر روی تولید محصول تاثیر منفی می‌گذارد مشخص شده است که باقی ماندن بقایای گیاهی در سطح خاک و نیز وجود انبوه ریشه های سطحی گیاهان در خاک دست کم به میزان 3/2 درصد در مقایسه با زمین لخت و عاری از بقایای گیاهی، فشردگی خاک را کاهش می دهد

4- کاهش فرسایش خاک

با کاربرد سیستم خاک‌ورزی حفاظتی، فرسایش خاک در اثر وزش باد، جریان آب و خاک‌ورزی بطور چشمگیری کاهش می‌یابد.

5- نگهداری و افزایش مواد آلی خاک

از مشکلات کلیدی کشاورزی سنتی کاهش پیوسته حاصلخیزی خاک به دلیل استفاده مستمر از خاک می باشد. نخستین علت فرسایش خاک و کاهش مواد آلی آن، بکار بردن خاک ورزی مرسوم می باشد. مواد آلی خاک منبع غذایی گیاه است و در صورت اضافه شدن بقایای گیاهی به خاک، منبع کربنی لازم برای موجوات ریز خاک نیز تامین می شود. همچنین مواد آلی رنگ خاک را تیره می کند و باعث افزایش ظرفیت جذب حرارتی می شود.

6- حفاظت از گیاه تازه سبز شده(جوانه) در برابر وزش باد و استقرار بهتر گیاه

از دیگر مزایای حفظ بقایای گیاهی و کاربرد خاک ورزی حفاظتی می باشد.

ب- تاثیر بر خواص شیمیایی خاک

مقایسه خاک‌ورزی مرسوم و خاک‌ورزی حفاظتی نشان می دهد که خاک‌ورزی حفاظتی تاثیر مثبت بر خواص شیمیایی خاک دارد. با خاک‌ورزی حفاظتی مقدار مواد آلی، نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم و همچنین ph و ظرفیت جذب کاتیونی خاک افزایش می یابد.

1- تاثیر بر خواص بیولوژیکی خاک

درخاک ورزی حفاظتی، عدم تردد زیاد ادوات مکانیکی باعث می‌شود لانه‌ها و کانالهای ساخته شده توسط میکروارگانیزمها بدون تغییر باقی بمانند. همچنین شرایط رطوبت و دما برای زندگی میکروارگانیزمها مهیا می‌باشد. در يك گرم خاك بيش از صد ميليون باكتري و ده هزار گونه قارچ و موجودات ديگر وجود دارد.

همچنين، كار كمتر، درآمد بالاتر، كنترل فرسايش و سازگاری با محيط زيست، صرفه جويی در زمان، افزايش تعداد موجودات خاكزی، كاهش آلودگی هوا، كاهش كار كارگری، كاهش رها سازی كربن به محيط زيست، بهبود تصفيه آب، بهبود توليد پايدار و كاهش سوخت مصرفی نيز از ساير مزايای بيشمار سيستم ‌خاك‌ورزی حفاظتی است

معايب خاك ورزي حفاظتي

1- افزایش وابستگی به علف کشها

‌2- عدم تناسب با خاک هایی که خوب زهکشی نشده‌اند

3- کند گرم شدن خاک به دلیل ماندن بقایای زیاد در سطح خاک

‌4- نیاز به اضافه کردن ضمائمی به کارنده ها مانند تیغه

‌5- مشکل بودن اختلاط کود حیوانی با خاک

 

 

 

 

[ چهارشنبه هجدهم خرداد 1390 ] [ 6:4 ] [ موفق ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

دروس و مطالب علمی رشته مهندسی تکنولوژی مکانیزاسیون کشاورزی دانشگاه علمی کاربردی جهاد کشاورزی مشهد مقدس